iStock
Η βλακεία είναι ανίκητη, με τον φιλόσοφο Jonny Thomson να εξηγεί τους λόγους και πώς μπορούμε να διαχειριστούμε μια διαφωνία με έναν ηλίθιο.
Μετά μεγάλης μου λύπης και ακόμα μεγαλύτερης απογοήτευσης, έπειτα από δεκαετίες έντονων αντιδράσεων έφτασα πια στο σημείο να παραδεχθώ πως ναι, η βλακεία είναι ανίκητη. Οπότε όταν έρχομαι αντιμέτωπη μαζί της, απλά αποχωρώ. Δεν χάνω χρόνο και ενέργεια να ασχοληθώ, αφού ξέρω πως δεν υπάρχει ελπίδα συνεννόησης. Ή έστω μιας ουσιαστικής συζήτησης. Κάθε απόπειρα θα είναι σαν να χτυπώ το κεφάλι μου στον τοίχο και να περιμένω πως ο τοίχος θα πέσει.
Αν ανήκεις ακόμα στη φάση που ελπίζεις πως οι ηλίθιοι δεν είναι ο κανόνας ή η εξαίρεση, σου έχω τις προτάσεις ενός φιλοσόφου και συγγραφέα, μήπως και κάνεις τη ζωή σου πιο εύκολη -έως ότου φτάσεις στη δική μου παραδοχή.
Ο Jonny Thomson, μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου της Βρετανικής Φιλοσοφικής Ένωσης μεταξύ πολλών άλλων, δίνει πρακτικές οδηγίες για τις όποιες αλληλεπιδράσεις σου με έναν ηλίθιο άνθρωπο.
Ξέρω πως αναρωτιέσαι πώς προσδιορίζεται ο ηλίθιος άνθρωπος.
Ποιοι είναι ηλίθιοι
Θα σου μεταφέρω τι κατέθεσε ο Dietrich Bonhoeffer, φιλόσοφος και θεολόγος του 20ου αιώνα, στο βιβλίο του με τίτλο Γράμματα από τη Φυλακή, στο οποίο ανέπτυξε τη θεωρία του για την ηλιθιότητα.
Μεταξύ άλλων, ενημέρωνε ότι δεν πρόκειται για διανοητικό έλλειμμα, αλλά για ηθικό και κοινωνικό πρόβλημα.
Είχε γράψει και η ηλιθιότητα είναι πιο επικίνδυνη από την κακία -η οποία αφήνει περιθώρια αποκάλυψης, αντίστασης ή ενοχής, ενώ ο ηλίθιος αδιαφορεί για όλα όσα δεν συμφωνούν με την άποψη ή τη θεωρία του, άρα είναι ανίκητος.
Είχε διευκρινίσει και πως δεν γεννιέσαι ηλίθιος, αλλά γίνεσαι -πρόκειται για κοινωνικοψυχολογική διαδικασία- υπό την επίδραση της έξωθεν εξουσίας, είτε είναι πολιτική, είτε θρησκευτική, είτε κοινωνική. Αν λοιπόν, αποκτήσει υπερβολική δύναμη πάνω μας, μας κατακλύζει, με συνέπεια να εκχωρούμε τη λογική και την κριτική μας σκέψη και να γινόμαστε «όργανα δίχως δική μας βούληση».
Το σκάκι με το περιστέρι
Όπως λέει ο Thomson «υπάρχει λοιπόν μια εξαιρετική φράση που κυκλοφορεί στο διαδίκτυο εδώ και πολύ καιρό, από τις πρώτες μέρες του Internet. Λέει ότι το να συζητάς με έναν ηλίθιο είναι σαν να παίζεις σκάκι με ένα περιστέρι. Μπορείς να παίξεις όσο καλά θέλεις, αλλά το περιστέρι θα πηδήξει στη σκακιέρα, θα κάνει την ανάγκη του στα πιόνια και θα επιστρέψει στο σμήνος του, για να το ενημερώσει πως ήταν ο νικητής του παιχνιδιού».
«Όταν συζητάς με κάποιον που είναι ηλίθιος με την έννοια του Bonhoeffer, δεν αμφισβητεί τις δικές του πεποιθήσεις και είναι απρόθυμος να δεχτεί οποιαδήποτε αντίθετη θέση από αυτήν που πραγματικά πιστεύει.
Παίζουν με διαφορετικούς κανόνες. Μπορεί να τους προσεγγίσεις με γεγονότα και τα πιο λογικά επιχειρήματα που μπορείς να επινοήσεις, αλλά θα σε δουν ως εχθρό. Θα σε δουν ως ένα είδος πειρασμού».
Στη ρητορική του Αριστοτέλη, κάνει στην πραγματικότητα διάκριση μεταξύ τριών διαφορετικών τύπων πειθούς κάποιου ή τριών διαφορετικών τρόπων με τους οποίους οι άνθρωποι συχνά καταλήγουν να πιστεύουν σε κάτι.
Μιλάει για τον λόγο, που είναι η ορθολογικότητα. Είναι η λογική και στηρίζεται στην καλή συζήτηση, τα γεγονότα και τα αποδεικτικά στοιχεία. Μιλάει για το ήθος, που είναι ο χαρακτήρας κάποιου, η φήμη του, η κοινωνική του θέση και η ικανότητα να σε πείσει.
Και μιλάει για το πάθος, που είναι τα συναισθήματα. Ο Αριστοτέλης. ακόμα και στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, είναι η επιτομή του ορθολογικού φιλοσόφου. Γνωρίζει πολύ καλά ότι ο λόγος είναι δευτερευούσης σημασίας, μπροστά στο ήθος και το πάθος.
Αν τα μεταφέρουμε αυτά στη σύγχρονη εποχή, θα δούμε πως ισχύουν τα ίδια: όταν συζητάτε με κάποιον, μπορεί να νομίζετε ότι και οι δύο παίζετε με τον λόγο, ότι αν εκθέσετε τα επιχειρήματα σας θα οδηγηθείτε σε συμπεράσματα, πως αν εκθέσετε όλα τα στοιχεία, το άλλο άτομο θα υποκλιθεί μπροστά σας και θα υποκλιθεί μπροστά σας και θα σας πει ότι είστε λαμπρός και ότι τον πείσατε για όσα είπατε.
Αυτά που λέει ο Bonhoeffer για τον ηλίθιο άνθρωπο, το περιστέρι στη σκακιέρα, είναι ότι δεν νοιάζεται καν για τον λόγο.
Νοιάζεται μόνο για το ήθος και το πάθος. Και έτσι πρέπει να παίξετε το παιχνίδι τους, αν πρόκειται να κάνετε μια σωστή συζήτηση ή έναν διάλογο».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου