Έχεις αποφασίσει διατηρήσεις την ψυχραιμία σου, αλλά ξαφνικά φωνάζεις; Δεν είναι μόνο θέμα χαρακτήρα ή θυμού. Η ψυχολογία εξηγεί τι συμβαίνει στο σώμα και στο μυαλό σου
Σου έχει συμβεί ποτέ; Μπορεί να συζητάς με κάποιον και να έχεις αποφασίσει ότι δεν θα θυμώσεις. Κι όμως, μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα πιάνεις τον εαυτό σου να μιλάει όλο και πιο δυνατά. Δεν το είχες σχεδιάσει. Δεν ήθελες να φωνάξεις. Απλώς συνέβη. Μια φράση που σε ενόχλησε, ένα βλέμμα, ένα σχόλιο που σε έκανε να αισθανθείς ότι δεν σε καταλαβαίνουν και ξαφνικά η φωνή σου ανεβαίνει.
Τι συμβαίνει όμως εκείνη τη στιγμή;
Το να υψώνουμε τη φωνή μας δεν είναι απλώς μια συνήθεια. Συχνά συνδέεται με τον τρόπο που το σώμα και ο εγκέφαλος αντιδρούν όταν αισθανόμαστε απειλή ή έντονη πίεση. Κατά τη διάρκεια ενός καβγά, για παράδειγμα, μπορεί να αυξηθούν οι παλμοί, να σφίξουν οι μύες και να νιώσουμε ένταση ή ταχυκαρδία.
Το νευρικό σύστημα έχει μπει σε κατάσταση συναγερμού. Ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται τη σύγκρουση ως κάτι που χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση και μπορεί να ενεργοποιήσει την αντίδραση «fight or flight», δηλαδή «μάχη ή φυγή». Και κάπου εκεί η λογική σκέψη μπορεί να περάσει προσωρινά σε δεύτερο πλάνο.
Δεν φωνάζουμε πάντα επειδή είμαστε θυμωμένοι
Η έντονη φωνή δεν σημαίνει απαραίτητα θυμό. Πίσω από μια δυνατή αντίδραση μπορεί να υπάρχει φόβος, ανασφάλεια ή η αίσθηση ότι ο άλλος δεν μας ακούει.
Μπορεί να υψώνουμε τη φωνή επειδή:
φοβόμαστε ότι δεν θα μας πάρουν στα σοβαρά,
αισθανόμαστε ότι η άποψή μας αγνοείται,
νιώθουμε ότι μας αδικούν,
αισθανόμαστε ότι δεν μας καταλαβαίνουν,
προσπαθούμε να προστατεύσουμε τον εαυτό μας.
Γι' αυτό και υπάρχει ένα παράδοξο: όσο πιο ευάλωτοι αισθανόμαστε, τόσο πιο έντονα μπορεί να αντιδράσουμε. Η δυνατή φωνή μπορεί να λειτουργεί σαν μια προσωρινή «ασπίδα». Σαν να προσπαθούμε να καλύψουμε ένα δυσάρεστο συναίσθημα με περισσότερη ένταση.
Μερικές φορές, πίσω από το «μη μου μιλάς έτσι!» μπορεί να κρύβεται στην πραγματικότητα ένα: «Με πληγώνεις και δεν ξέρω πώς να το διαχειριστώ.»
Γιατί χάνουμε την ψυχραιμία μας με συγκεκριμένους ανθρώπους;
Δεν αντιδρούμε όλοι με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις καταστάσεις. Μπορεί να είσαι απόλυτα ψύχραιμος στη δουλειά σου και να δυσκολεύεσαι πολύ περισσότερο να κρατήσεις την ψυχραιμία σου μέσα σε μια οικογενειακή συζήτηση. Γιατί; Ένας λόγος μπορεί να είναι τα μοτίβα που έχουμε μάθει από το παρελθόν.
Ο τρόπος με τον οποίο επικοινωνούσε η οικογένειά μας όταν μεγαλώναμε, οι καβγάδες που παρακολουθήσαμε, αλλά και οι δικές μας προηγούμενες εμπειρίες μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο αντιδρούμε σήμερα.
Αν, για παράδειγμα, μεγαλώσαμε σε ένα περιβάλλον όπου όποιος μιλούσε πιο δυνατά κέρδιζε τη συζήτηση, μπορεί να έχουμε μάθει ασυνείδητα ότι η ένταση σημαίνει δύναμη. Ή μπορεί να έχουμε διαπιστώσει στο παρελθόν ότι μόνο όταν φωνάζαμε κάποιος μας έδινε σημασία. Ο εγκέφαλος μαθαίνει από αυτές τις εμπειρίες. Και όταν μια σημερινή κατάσταση θυμίζει κάτι από το παρελθόν, μπορεί να ενεργοποιήσει ένα παλιό μοτίβο αντίδρασης πριν καν προλάβουμε να το σκεφτούμε.
Μερικές φορές μια φράση αρκεί για να σου «πατήσει το κουμπί»
Έχεις παρατηρήσει ότι υπάρχουν συγκεκριμένες φράσεις που σε εκνευρίζουν πολύ περισσότερο από άλλες; Μπορεί να είναι ένα «υπερβάλλεις», ένα «δεν καταλαβαίνεις» ή ένα «πάντα τα ίδια κάνεις». Για κάποιον άλλον μπορεί να μην σημαίνουν σχεδόν τίποτα. Για εσένα όμως μπορεί να αγγίζουν μια παλιά πληγή. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους η συναισθηματική μνήμη έχει σημασία. Μια σημερινή συζήτηση μπορεί να ενεργοποιήσει συναισθήματα που δεν αφορούν αποκλειστικά το συγκεκριμένο περιστατικό. Και τότε η αντίδραση μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτό που πραγματικά συμβαίνει εκείνη τη στιγμή.
Πώς να σταματήσεις πριν αρχίσεις να φωνάζεις
Το καλό νέο είναι ότι αυτός ο μηχανισμός μπορεί να αλλάξει. Δεν χρειάζεται να γίνεις ένας άνθρωπος που δεν θυμώνει ποτέ. Ο στόχος είναι διαφορετικός: να δημιουργήσεις λίγο χρόνο ανάμεσα στο συναίσθημα και την αντίδρασή σου. Κάνε μια παύση
Μόλις αισθανθείς ότι η ένταση ανεβαίνει, μην απαντήσεις αμέσως. Ακόμη και πέντε δευτερόλεπτα παύσης μπορούν να σου δώσουν λίγο χρόνο για να σκεφτείς πριν αντιδράσεις. Μερικές φορές βοηθά ακόμη περισσότερο να πεις: «Θέλω ένα λεπτό πριν απαντήσω.» Δεν είναι αποφυγή της συζήτησης. Είναι προσπάθεια να μην την κάνεις χειρότερη.
Πρόσεξε την αναπνοή σου
Όταν θυμώνουμε, το σώμα μπαίνει σε ένταση. Μερικές αργές και βαθιές αναπνοές μπορούν να λειτουργήσουν σαν ένα μικρό «φρένο» εκείνη τη στιγμή. Δεν εξαφανίζουν τον θυμό. Μπορούν όμως να σε βοηθήσουν να μην αφήσεις τον θυμό να αποφασίσει για σένα.
Αναγνώρισε το σημάδι πριν από τη φωνή
Το σημαντικό είναι να μάθεις να αναγνωρίζεις τι συμβαίνει λίγο πριν υψώσεις τη φωνή σου. Σφίγγεις τα δόντια σου; Ανεβαίνουν οι παλμοί σου; Νιώθεις το σώμα σου να σφίγγεται; Αρχίζεις να μιλάς πιο γρήγορα; Αυτά μπορεί να είναι τα προσωπικά σου «καμπανάκια». Όσο νωρίτερα τα αναγνωρίσεις, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχεις να αλλάξεις την αντίδρασή σου.
Ρώτησε τον εαυτό σου: «Τι αισθάνομαι πραγματικά;»
Αυτό ίσως είναι το πιο δύσκολο αλλά και το πιο χρήσιμο βήμα. Αντί να σκεφτείς μόνο «γιατί με εκνευρίζει τόσο;», δοκίμασε να ρωτήσεις: «Τι αισθάνομαι αυτή τη στιγμή;» Μπορεί να είναι θυμός. Μπορεί όμως να είναι φόβος. Ή απογοήτευση. Ή αδικία. Ή η αίσθηση ότι δεν σε ακούνε. Μερικές φορές ο θυμός είναι απλώς το συναίσθημα που φαίνεται περισσότερο στην επιφάνεια.
Δεν χρειάζεται να κερδίσεις κάθε καβγά
Το να παραμένεις ψύχραιμος δεν σημαίνει ότι συμφωνείς με τον άλλον. Ούτε σημαίνει ότι πρέπει να καταπιέσεις όσα νιώθεις. Σημαίνει ότι μπορείς να υπερασπιστείς τη θέση σου χωρίς να αφήσεις την ένταση να πάρει τον έλεγχο. Μπορείς να πεις: «Δεν συμφωνώ μαζί σου.» Μπορείς να πεις: «Αυτό που είπες με ενόχλησε.» Μπορείς ακόμη να πεις: «Θέλω να συνεχίσουμε τη συζήτηση, αλλά χρειάζομαι λίγο χρόνο να ηρεμήσω.» Όλα αυτά είναι τρόποι να βάλεις όρια χωρίς να μετατρέψεις τη συζήτηση σε μάχη.
Τελικά, τι μπορεί να κρύβεται πίσω από μια φωνή που ανεβαίνει;
Το να υψώνεις τη φωνή σου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είσαι επιθετικός άνθρωπος ή ότι έχεις «κακό χαρακτήρα». Μπορεί να σημαίνει ότι το νευρικό σου σύστημα έχει ενεργοποιηθεί, ότι αισθάνεσαι πως απειλείσαι συναισθηματικά ή ότι έχει ενεργοποιηθεί ένα παλιό μοτίβο συμπεριφοράς. Το σημαντικό είναι να μην προσπαθήσεις απλώς να «μην ξαναφωνάξεις». Προσπάθησε να καταλάβεις τι συμβαίνει μέσα σου ακριβώς πριν φωνάξεις.
Γιατί πολλές φορές μια δυνατή φωνή δεν λέει μόνο: «Είμαι θυμωμένος.» Μπορεί να λέει: «Θέλω να με ακούσεις.» «Θέλω να με καταλάβεις.» «Με έχεις πληγώσει.»
Και ίσως εκεί βρίσκεται το πρώτο βήμα για να γίνει ένας καβγάς πραγματική συζήτηση.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου