Εκείνο το πρωινό ο καθηγητής αποφάσισε να κάνει το μάθημα διαφορετικά.
Δεν πήρε τους φοιτητές στο αμφιθέατρο. Τους οδήγησε στο δάσος.
Ο καιρός ήταν ήπιος και το χώμα κρατούσε ακόμη την υγρασία των προηγούμενων ημερών. Ανάμεσα στα πεσμένα φύλλα ξεχώριζαν εδώ κι εκεί μικρά μανιτάρια. Άλλα μόλις που φαίνονταν και άλλα είχαν ήδη ανοίξει τα καπέλα τους, σαν μικρές ομπρέλες πάνω από το έδαφος.
Ο καθηγητής προχωρούσε αργά, κοιτάζοντας πότε τα δένδρα και πότε το χώμα. Κάποια στιγμή σταμάτησε μπροστά σε ένα μικρό μανιτάρι.
– Αυτό, είπε δείχνοντάς το, είναι μια από τις μεγαλύτερες παρεξηγήσεις που έχουμε για τους μύκητες.
Οι φοιτητές μαζεύτηκαν γύρω του.
– Εμείς βλέπουμε το μανιτάρι και νομίζουμε ότι βλέπουμε τον μύκητα. Στην πραγματικότητα βλέπουμε μόνο ένα μέρος του.
Έσκυψε λίγο περισσότερο.
– Το μέρος αυτό ονομάζεται καρπόσωμα. Είναι η αναπαραγωγική δομή του μύκητα, αυτή που εμφανίζεται στην επιφάνεια όταν οι συνθήκες είναι κατάλληλες. Ο πραγματικός οργανισμός όμως βρίσκεται κυρίως εκεί που δεν τον βλέπουμε.
Έδειξε το έδαφος.
– Κάτω από τα πόδια μας.
Οι φοιτητές κοίταξαν ασυναίσθητα κάτω.
Ο καθηγητής χαμογέλασε.
– Για να γνωρίσουμε λοιπόν τα μανιτάρια, πρέπει πρώτα να μάθουμε να βλέπουμε αυτό που δεν φαίνεται.
Συνέχισαν το περπάτημα.
Λίγα μέτρα παρακάτω ο καθηγητής σήκωσε ένα ξερό φύλλο από το έδαφος.
– Κοιτάξτε το. Δεν είναι πια αυτό που ήταν όταν έπεσε από το δένδρο. Έχει αρχίσει να διαλύεται.
Το έτριψε ανάμεσα στα δάχτυλά του και μικρά κομμάτια έπεσαν στο χώμα.
– Εδώ αρχίζει η μεγάλη δουλειά των μυκήτων.
Οι μύκητες αποτελούν ένα ξεχωριστό βασίλειο οργανισμών. Δεν είναι φυτά και δεν είναι ζώα. Δεν διαθέτουν χλωροφύλλη και επομένως δεν μπορούν να κάνουν φωτοσύνθεση. Δεν μπορούν να παρασκευάσουν μόνοι τους την τροφή τους όπως ένα πράσινο φυτό.
Τη βρίσκουν στο περιβάλλον τους.
Για να το πετύχουν, εκκρίνουν ένζυμα τα οποία διασπούν σύνθετες οργανικές ουσίες σε απλούστερες και στη συνέχεια απορροφούν τα προϊόντα της διάσπασης.
– Με λίγα λόγια, είπε ένας φοιτητής, κάνουν πρώτα τη δουλειά έξω από το σώμα τους και μετά τρώνε;
– Ακριβώς. Και είναι ένας αρκετά έξυπνος τρόπος για να δουλεύεις όταν δεν έχεις στόμα.
Τα γέλια των φοιτητών απλώθηκαν στο μονοπάτι.
Ο καθηγητής άφησε το φύλλο να πέσει.
– Χάρη στους μύκητες και στους άλλους αποικοδομητές, η νεκρή οργανική ύλη δεν συσσωρεύεται για πάντα. Τα φύλλα, τα κλαδιά και οι νεκροί κορμοί αποδομούνται και τα θρεπτικά στοιχεία επιστρέφουν σταδιακά στο οικοσύστημα.
Σήκωσε το βλέμμα προς τις κορυφές των δένδρων.
– Το δάσος δεν πετά τίποτα. Ανακυκλώνει.
Προχώρησαν λίγο ακόμη, μέχρι ένα σημείο όπου το έδαφος ήταν καλυμμένο από παχύ στρώμα φύλλων.
Ο καθηγητής γονάτισε και χάραξε με ένα κλαδάκι μια μικρή γραμμή στο χώμα.
– Εδώ βρίσκεται το μεγαλύτερο μέρος του μύκητα.
Μίλησε για τις υφές, τα λεπτά νηματοειδή στοιχεία από τα οποία αποτελείται το σώμα του μύκητα. Οι υφές διακλαδίζονται, ενώνονται και δημιουργούν ένα πολύπλοκο δίκτυο που ονομάζεται μυκήλιο.
– Αυτό είναι το κυρίως σώμα του μύκητα, εξήγησε. Μπορεί να βρίσκεται μέσα στο έδαφος, μέσα σε νεκρό ξύλο, ανάμεσα στα πεσμένα φύλλα ή σε άλλα οργανικά υλικά.
Ένας φοιτητής κοίταξε το χώμα.
– Δηλαδή μπορεί να περπατάμε πάνω σε έναν μύκητα χωρίς να το ξέρουμε;
– Όχι μόνο πάνω σε έναν. Μπορεί να υπάρχει ολόκληρος υπόγειος κόσμος από κάτω.
Και πράγματι, αυτό ήταν ίσως το πιο παράξενο στοιχείο της ιστορίας. Το δάσος που έβλεπαν ήταν μόνο η επιφάνεια ενός πολύ μεγαλύτερου οικοσυστήματος.
Ο καθηγητής σηκώθηκε και συνέχισαν.
Σε ένα ξέφωτο υπήρχαν αρκετά μανιτάρια. Μερικά ήταν μικρά και σχεδόν κρυμμένα, ενώ άλλα είχαν αναπτύξει μεγάλα καρποσώματα.
Ο καθηγητής στάθηκε ανάμεσά τους.
– Να λοιπόν και πάλι το μέρος του μύκητα που μπορούμε να δούμε.
Το καρπόσωμα έχει κυρίως αναπαραγωγικό ρόλο. Εκεί παράγονται τα σπόρια, οι μικροσκοπικές αναπαραγωγικές μονάδες των μυκήτων, που μπορούν να διασκορπιστούν με τον αέρα, το νερό και άλλους τρόπους.
Όταν ένα σπόριο βρεθεί σε κατάλληλο περιβάλλον, μπορεί να βλαστήσει και να δημιουργήσει νέες υφές. Από αυτές θα σχηματιστεί νέο μυκήλιο.
– Και το καρπόσωμα πόσο μένει; ρώτησε μια φοιτήτρια.
– Εξαρτάται από το είδος και τις συνθήκες. Μπορεί να είναι υπόθεση λίγων ημερών ή να διαρκέσει περισσότερο. Το σημαντικό είναι ότι η εξαφάνισή του δεν σημαίνει απαραίτητα και εξαφάνιση του μύκητα.
Ο καθηγητής προχώρησε μέχρι μια μεγάλη βελανιδιά.
Ακούμπησε το χέρι του στον κορμό.
– Και τώρα ερχόμαστε σε μία από τις πιο ενδιαφέρουσες σχέσεις του δάσους.
Μίλησε για τη μυκόρριζα, τη συμβιωτική σχέση που αναπτύσσουν πολλοί μύκητες με τις ρίζες των φυτών.
Οι λεπτές υφές των μυκήτων μπορούν να επεκτείνονται στο έδαφος πέρα από την περιοχή που εξερευνούν οι ρίζες. Έτσι μπορούν να βοηθήσουν το φυτό στην πρόσληψη νερού και ανόργανων θρεπτικών στοιχείων.
Το δένδρο, από την άλλη πλευρά, παρέχει στον μύκητα οργανικές ενώσεις που παράγει με τη φωτοσύνθεση.
– Άρα το δένδρο και ο μύκητας συνεργάζονται, είπε ένας φοιτητής.
– Σε πολλές περιπτώσεις, ναι. Και αυτή η συνεργασία είναι εξαιρετικά σημαντική για τη λειτουργία του δάσους.
Ο καθηγητής κοίταξε για λίγο τη βελανιδιά.
– Γι’ αυτό να θυμάστε κάτι. Όταν κοιτάζουμε ένα δένδρο, βλέπουμε τον κορμό, τα κλαδιά και τα φύλλα. Δεν βλέπουμε όμως ολόκληρο το σύστημά του.
Έδειξε το έδαφος.
– Ένα μεγάλο μέρος της ζωής του βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια.
Η ώρα είχε περάσει χωρίς να το καταλάβουν.
Στον δρόμο της επιστροφής οι φοιτητές περπατούσαν πιο αργά. Κάθε τόσο κάποιος σταματούσε μπροστά σε ένα μανιτάρι.
Λίγο πριν βγουν από το δάσος, ο καθηγητής γύρισε προς την ομάδα.
– Λοιπόν, τι είδαμε σήμερα;
Ένας φοιτητής απάντησε:
– Μανιτάρια.
Ο καθηγητής τον κοίταξε χαμογελώντας.
– Αυτό βλέπαμε και πριν αρχίσουμε το μάθημα.
Οι φοιτητές γέλασαν.
– Σήμερα μάθαμε ότι το μανιτάρι που βλέπουμε είναι μόνο το καρπόσωμα. Ότι ο κύριος οργανισμός βρίσκεται κυρίως στο μυκήλιο. Ότι οι μύκητες συμμετέχουν στην αποσύνθεση και στην ανακύκλωση της οργανικής ύλης και ότι πολλοί από αυτούς ζουν σε στενή σχέση με τις ρίζες των δένδρων.
Σταμάτησε για λίγο.
– Με λίγα λόγια, μάθαμε ότι το δάσος έχει έναν κόσμο που βλέπουμε και έναν κόσμο που δεν βλέπουμε.
Κοίταξε το έδαφος.
– Και πολλές φορές ο δεύτερος είναι εξίσου σημαντικός με τον πρώτο.
Πήρε τον δρόμο της επιστροφής.
Πίσω τους, ανάμεσα στα φύλλα, τα μικρά καρποσώματα έμεναν ακίνητα.
Είχαν τελειώσει το μάθημά τους και οι φοιτητές μόλις είχαν αρχίσει να βλέπουν το δάσος με άλλα μάτια.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου