Πίνεται όλες τις εποχές του χρόνου, όμως δύσκολα θα μπορούσε να βρεθεί καταλληλότερη περίοδος από τον Αύγουστο για να γιορτάζεται η μπύρα..
Δεν είναι τυχαίο ότι η Διεθνής Ημέρα Μπύρας γιορτάζεται κάθε χρόνο την πρώτη Παρασκευή του Αυγούστου, η οποία φέτος συμπίπτει με τις 7 Αυγούστου. Άλλωστε, μέσα στην καρδιά του ελληνικού καλοκαιριού, όταν η ζέστη γίνεται σχεδόν αφόρητη, λίγα πράγματα συνδέονται τόσο έντονα με την αίσθηση της δροσιάς όσο ένα παγωμένο ποτήρι μπύρας. Πίσω όμως από τη σημερινή εικόνα του δημοφιλούς αυτού ποτού κρύβεται μια μακραίωνη ιστορία, που ξεκινά από τη Μεσοποταμία, περνά από την αρχαία Ελλάδα και φτάνει στην Αθήνα του Όθωνα, όπου οι πρώτες μπυραρίες έμοιαζαν περισσότερο με κλειστές λέσχες των Βαυαρών παρά με χώρους διασκέδασης για τους κατοίκους της πόλης.
Λιθογραφία του «Ατμοκίνητου Ευρωπαϊκού Εργοστασίου Ζύθου» του Κάρολου Φιξ,
της επιχείρησης που σημάδεψε την ιστορία της ελληνικής ζυθοποιίας.
Οι πρώτες αναφορές στην παρασκευή μπύρας ανάγονται χιλιάδες χρόνια πίσω, στους Σουμέριους και τους Βαβυλώνιους. Στην αρχαία Ελλάδα ο Ιπποκράτης τη συνιστά ως φάρμακο κατά του πυρετού, θεωρώντας ότι συμβάλλει και στην αποτοξίνωση του οργανισμού, ενώ ο Ηρόδοτος καταγράφει συνταγές και μεθόδους παρασκευής της.
Στη νεότερη ελληνική ιστορία η μπύρα φτάνει μαζί με τους Βαυαρούς της ακολουθίας του βασιλιά Όθωνα. Οι πρώτες μπυραρίες που ανοίγουν στην πρωτεύουσα λειτουργούν ουσιαστικά ως ιδιωτικές λέσχες, σχεδόν αποκλειστικά για Βαυαρούς, καθώς ακόμη και εύποροι Αθηναίοι δυσκολεύονται να περάσουν το κατώφλι τους. Ιδρύονται τότε έξω από τον αστικό ιστό της πόλης και τις επισκέπτονται Βαυαροί, αυλικοί, στρατιωτικοί και, αρκετές φορές, ο ίδιος ο βασιλιάς Όθωνας.
Προπολεμική διαφήμιση παρουσιάζει την μπύρα σχεδόν ως φάρμακο, αποδίδοντάς
της δύναμη, υγεία και ευεξία.
Οι δύο πρώτες βαυαρικές μπυραρίες είναι το «Πράσινο Δεντρί», στο τέλος της οδού Ερμού, και το «Παυσίλυπον», στην οδό Πατησίων, στο ύψος όπου βρίσκεται σήμερα το Πολυτεχνείο. Το δεύτερο, μάλιστα, συνέχισε να λειτουργεί, με διαφορετικές χρήσεις, έως το 1956. Στις αίθουσές τους σερβίρονταν μπύρες από το Μόναχο και κρύα εδέσματα, ενώ οι θαμώνες απολάμβαναν τη μουσική της μπάντας της βασιλικής φρουράς και παρακολουθούσαν ακόμη και αγώνες ξιφασκίας.
Οι αυξημένες ανάγκες των Βαυαρών, αλλά και η διάδοση των νέων ευρωπαϊκών συνηθειών στους Έλληνες, οδηγούν το 1840 στη δημιουργία των πρώτων χειροκίνητων ζυθοποιείων της Αθήνας, τα οποία ανήκουν όλα σε Βαυαρούς. Γνωστότερος όλων είναι ο 18χρονος Ιωάννης Φιξ, γιος του μεταλλειολόγου Γεωργίου Φιξ. Μετά τον θάνατο του πατέρα του παραμένει στην Ελλάδα και ιδρύει βιοτεχνία παραγωγής ζύθου στο τότε απομακρυσμένο Κολωνάκι.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα των πρώτων εκείνων προσπαθειών είναι η έλλειψη παγοποιητικών μηχανημάτων. Η ανάγκη καλύπτεται πρόχειρα με χιόνι από την Πάρνηθα και την Πεντέλη, το οποίο χωρικοί μεταφέρουν με κοφίνια πάνω σε μουλάρια και γαϊδούρια, ώστε να διατηρείται δροσερή η παραγωγή.
Στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα τα ζυθοπωλεία πολλαπλασιάζονται και οι μπυραρίες παύουν πλέον να αποτελούν αποκλειστικό προνόμιο των Βαυαρών. Η μπύρα γίνεται μόδα και θεωρείται ποτό πιο «εκλεπτυσμένο» από το κρασί. Είναι χαρακτηριστικό όσα διαβάζουμε σε δημοσίευμα του 1876: «Από τίνων χρόνων η ζυθοποιία και παρ’ ημίν επεξετάθη και δη εν Αθήναις, θεωρουμένη ως τέρψις μη ενέχουσα το ταπεινόν και χυδαίον της οινοποσίας, αλλά ευγενεστέρα τις ούσα δια το ήττον μεθυστικόν και το πολύ της αξίας του ζύθου».
Από το 1870, στην πευκόφυτη περιοχή δυτικά του Καλλιμάρμαρου, λειτουργεί εργοστάσιο ζυθοποιίας και μπυραρία με την ονομασία «Μετς», προς τιμήν της ομώνυμης γαλλικής πόλης, η οποία είχε γίνει γνωστή κατά τον Γαλλοπρωσικό Πόλεμο. Η επιχείρηση γνωρίζει τέτοια επιτυχία, ώστε τελικά το όνομά της περνά σε ολόκληρη την περιοχή, όπως συμβαίνει μέχρι σήμερα.
Οι μπυραρίες εκείνης της εποχής διαφέρουν αρκετά από την εικόνα που έχουμε σήμερα. Στον ίδιο χώρο υπάρχουν τραπέζια, καρέκλες και καναπέδες, ενώ ζωντανή μουσική συνοδεύει τους θαμώνες. Παράλληλα λειτουργούν μικρότεροι χώροι όπου, εκτός από μπύρα, σερβίρονται κρύα εδέσματα, όπως βραστά αυγά, κρύο βραστό κρέας, ζαμπόν και μαύρο ψωμί μπύρας, με τη συνοδεία σερβιτόρας, χωρίς όμως αυτό να έχει τη μεταγενέστερη έννοια της «κονσομασιόν».
Εκτός από την εισαγόμενη μπύρα, που είναι και η ακριβότερη, διατίθεται και η εγχώρια, την οποία ο Τύπος της εποχής χαρακτηρίζει σκωπτικά «εγχώριον γελοιογραφίαν του υπερηφάνου Γερμανού Βάκχου». Στα τραπέζια βρίσκουν επίσης θέση η σαμπάνια, το σίντερ και άλλα εισαγόμενα ποτά.
Το 1875, μόνο στην Αθήνα, λειτουργούν περισσότερα από δέκα ζυθοπωλεία, τα περισσότερα από τα οποία ανήκουν πλέον σε Έλληνες επιχειρηματίες, όπως οι Κουτσούκος, Κωνσταντίνου, Μαλιάς, Μοροζίνης, Τσόχας, Χρυσάφης, Κλάρας, Μπερνιουδάκης και Ρήγας. Η συνολική παραγωγή τους ξεπερνά τις 600.000 οκάδες ζύθου, αξίας περίπου 350.000 δραχμών, ενώ στην πρωτεύουσα λειτουργούν και τρία παγοποιεία, από τα οποία τα δύο είναι ατμοκίνητα.
Η μπύρα έχει πλέον εδραιωθεί στην ελληνική καθημερινότητα και ο Τύπος της εποχής δεν χάνει την ευκαιρία να σχολιάσει την ολοένα μεγαλύτερη δημοτικότητά της. Ένα εύστοχο δημοσίευμα του 1898 συνδυάζει με χιούμορ την αγαπημένη συνήθεια των Αθηναίων με τον τότε Διεθνή Οικονομικό Έλεγχο: «Κάπου εγένετο λόγος για την ηδονικωτάτην μπύραν την οποίαν πίνουν από ενός μηνός οι Αθηναίοι εις το ζυθοπωλείον Ζαχαράτου – Καπερώνη παρά την Ομόνοιαν. Διαπρεπής ξένος παρευρεθείς εις τη συζήτηση είπε: “Η Γερμανία σας έστειλε τον έλεγχον, σας έστειλε όμως και την μπύρα δια να τον λησμονείτε…”».
Στις αρχές του 20ού αιώνα η ελληνική αγορά ζύθου αποκτά δύο ισχυρούς πρωταγωνιστές. Από τη μία βρίσκεται η οικογένεια Φιξ, η οποία ήδη από το 1893 έχει δημιουργήσει στη λεωφόρο Συγγρού ένα πρότυπο ατμοκίνητο ζυθοποιείο, υιοθετώντας τις πλέον σύγχρονες ευρωπαϊκές μεθόδους παραγωγής. Από την άλλη, η οικογένεια Κλωναρίδη ιδρύει το 1903 την εταιρεία «Ζυθοποιεία και Παγοποιεία Μ. & Ε. Κλωναρίδη Ο.Ε.», με αντικείμενο την παραγωγή ζύθου και πάγου.
Τα εγκαίνια του εργοστασίου Κλωναρίδη εξελίσσονται σε ένα από τα μεγαλύτερα κοσμικά γεγονότα της εποχής. Χιλιάδες Αθηναίοι κατακλύζουν τα Πατήσια και οι εφημερίδες περιγράφουν με ενθουσιασμό την πρωτοφανή συμμετοχή του κόσμου: «Ουδέποτε βιομηχανικόν γεγονός ετιμήθη με τοιούτον παναθηναϊκόν συναγερμόν… Η πρωτεύουσα από της 2ας μ.μ. εξέπεμπε τεράστια κύματα κόσμου προς τα Πατήσια…».
Τα επόμενα χρόνια ο ανταγωνισμός μεταξύ Φιξ και Κλωναρίδη μετατρέπεται σε πραγματικό εμπορικό πόλεμο. Οι δύο εταιρείες ανταλλάσσουν κατηγορίες μέσα από τις εφημερίδες, οι οποίες χωρίζονται σε αντίπαλα στρατόπεδα, υποστηρίζοντας η καθεμία τον δικό της «πρωταθλητή» της ελληνικής ζυθοποιίας.
Η αναμέτρηση λήγει οριστικά τη δεκαετία του 1920, όταν η εταιρεία Κλωναρίδη καταρρέει οικονομικά και το εργοστάσιό της περνά στα χέρια της Φιξ. Η τελευταία κυριαρχεί πλέον στην ελληνική αγορά και γίνεται η πρώτη επιχείρηση που εγκαθιστά μονάδα παραγωγής τεχνητού πάγου και βυνοποιείο, αξιοποιώντας την εγχώρια παραγωγή κριθαριού και περιορίζοντας την ανάγκη εισαγωγών.
Η μεταπολεμική είσοδος μεγάλων ξένων ζυθοποιιών στην ελληνική αγορά, σε συνδυασμό με τη γενικότερη αποβιομηχάνιση της χώρας, οδηγεί σταδιακά στο κλείσιμο των περισσότερων ιστορικών ελληνικών ζυθοποιείων. Παρ’ όλα αυτά, η παράδοση δεν χάνεται. Τα τελευταία χρόνια γνωρίζει νέα άνθηση μέσα από δεκάδες μικροζυθοποιίες που συνεχίζουν μια διαδρομή σχεδόν δύο αιώνων, η οποία ξεκίνησε από τις βαυαρικές μπυραρίες της Αθήνας του Όθωνα και εξακολουθεί να γράφει τη δική της ιστορία.
eleftherostypos.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου